نوشته‌ها

پارچه چیست ؟

نساجی عبارتست از ریسندگی یا بافندگی، هنر بافتی است که در آن برای تولید پارچه، دو مجموعهٔ مجزا از نخ‌ها و رشته‌ها که تار و پود نامیده می‌شوند، در هم بافته شوند. رشته‌های تار در قطعهٔ پارچه به صورت طولی، و رشته‌های پود در عرض از این سو به آن سو می‌روند. در کل میتوان گفت پارچه لایه‌ای نرمش پذیر است که از شبکه‌ای از نخ‌ها یا الیاف طبیعی یا مصنوعی تشکیل شده‌است؛ که نوع نخ‌ها یا الیاف و ساختار و نحوه قرارگیری آن‌ها در کنار یکدیگر ساختمان پارچه و خصوصیات فیزیکی آن را بوجود می‌آورد. پارچه را از روش‌های بافت تاری-پودی، بافت حلقوی (کش‌بافی یا قلاب بافی)، روشهای بی بافت و گره زدن تولید می‌شود.

پارچه‌ها از نظر مواد  بکار رفته انواع گوناگون دارند : از جمله پنبه‌ای (نخی)، پشمی، ابریشمی و برای نخستین بار پارچه پنبه‌ای در حدود۱۹۰۰ ٬پیش از میلاد توسط تمدن دره سند در آسیای جنوبی بافته شد.

پیشینهٔ مراحل تولید و عرضه پارچه در ایران

پژوهش‌های دانشمندان در صد سال اخیر نشان دهنده این است که ایرانیان از پیشتازانی بوده‌اند که به کار بافندگی پارچه پرداخته‌اند. حتی ساکنین ایران باستان در دورهٔ دوم سنگ (یا به اصطلاح عصر حجر میانین) با فن پارچه‌بافی آشنایی داشته اند. برای اثبات این واقعیت، بهترین گواه؛ سفال‌ها، نگین‌ها و مهره‌هایی‌ است که بیش از هشت هزار سال قبل از میلاد در ژرفای خاک‌های این مرز و بوم جا گرفته‌اند. پروفسور کارلتون کن که برای ادارهٔ کل باستان‌شناسی کار می‌کرد، ضمن کاوش‌هایی در سال‌های ۱۳۲۸ تا ۱۳۲۹ (۱۹۴۹ تا ۱۹۵۰) در غاری موسوم به غار کمربند در نزدیکی دریای کاسپین، پارچه‌هایی به دست آورد که ثابت می‌کند اقوام ایرانی از همان آغاز غارنشینی، پشم گوسفند و بز را به‌صورت پارچه می‌بافتند.

آزمایش‌هایی که با کربن ۱۴ بر روی پارچه‌ها انجام گرفت، نشان داد که قدمتشان به ۶۵۰۰ سال قبل از میلاد می‌رسد.لنگرها و دوک‌هایی که طی سی سال اخیر در حفاری‌های مختلف به‌دست آمده گواه وجود کارگاه‌های بافندگی در ایران کهن است. باستان‌شناسانی چون پروفسور گیرشمن و دکتر فیلیس اکرمن تأیید می‌کنند که عمر این دوک‌ها و لنگرها، با نخستین آثار سکونت انسان در فلات ایران تطابق کامل دارد.

مراحل تولید و عرضه پارچه

مرحله اول تولید و عرضه پارچه: پشم و گوسفند

اولین مرحله تولید مواد خام است. برای لباس آقایان بهترین جنس پشم است که از گوسفندان تهیه می شود. بهترین پشم ها از استرالیا و نیوزیلند می آیند. برعکس آقایان لباس های خانم ها معمولا فصلی ساخته می شود و از جنس هایی است که دوام و ماندگاری کمتری نسبت به لباس آقایان دارند.

مرحله دوم تولید و عرضه پارچهتراشیدن پشم

به گوسفندانی که پشم شان تراشیده می شود floack می گویند. برای دریافت کیفیت بالاتر بهتر است گوسفندی که پشمش تراشیده می شود در بهترین و راحت ترین وضعیت باشد. تپه های استرالیا بهترین آب و هوا و بهترین علف را برای گوسفندان ارایه می دهد و در نتیجه پشم های خوبی نیز از آنجا صادر می شود. معمولا از هر گوسفند ۲.۷ تا ۸.۵ کیلوگرم پشم در سال تراشیده می شود.

مرحله سوم تولید و عرضه پارچهرتبه دهی

بلافاصله بعد از تراشیده شدن پشم،‌ دسته بندی می شود و بعد از رتبه دهی در دسته های مختلف قرار می گیرد. این رتبه دهی به کیفیت پشم و هوایی که گوسفند در آن زیسته است بستگی زیادی دارد.

مرحله چهارم تولید و عرضه پارچهشستن و شانه کردن پشم

پشم تراشیده شده حاوی عرق، ناخالصی، کثیفی و کلی موارد دیگر است که بعد از شستشوی مخصوص این موارد رفع می شوند. بعد از شانه کردن پشم هرگونه ناخالصی در آن از بین رفته و به پشم خالص دست می یابیم.

مرحله پنجم تولید و عرضه پارچهتنیدن پشم

قبل از تبدیل پشم به نخ بافندگی ،بار دیگر شانه می شود تا رشته های آن به صورت موازی قرار گیرند.

مرحله ششم تولید و عرضه پارچهبه دور خود گرداندن پشم

پشم آماده بافتن وارد چرخه ای شده و تنیده می شود. در این فرآیند پشم تنیده و بافته می شود و شعاع آن کمتر شده و به ضخامت مطلوب می رسد. به دلیل فشار بالای که به آن وارد می شود پشم قابلیت خمیدگی پیدا می کند و به همین دلیل است که ما در لباس ها درزها را برای حفظ شکل نخ مشاهده می کنیم.

مرحله هفتم تولید و عرضه پارچهرنگ کردن پارچه

سه نوع رنگ کردن نخ داریم:

روش اول: در این روش رشته های بلندتر رنگ شده و مسلما رشته های کوتاه تر حذف می شوند. این فرآیند بعد از تنیده شدن انجام می گیرد ولی قبل از مرحله بافته شدن است و مناسب ترین راه برای رنگ کردن نخ ها در مقدار بسیار زیاد است. معمولا چند رنگ را در این روش ترکیب کرده و نتیجه آن کیفیت رنگ بهتر نهایی است. بعضا به جای رنگ کردن کل نخ قسمتی از آن را رنگ می کنند که این نوع رنگ کردن در لباس های پشمی فلانلی کاربرد زیادی دارد.

رنگ کردن نخ : بعد از تنیده شدن نخ صورت می گیرد و بیشتر برای تولید پارچه های راه راه،شطرنجی و چهارخانه است.

رنگ کردن قسمتی: این نوع رنگ کردن بعد از تولید نخ صورت می گیرد و قبل از تبدیل شدن به پارچه. که بیشتر به درد رنگ کردن پارچه های لباس های تک رنگ می خورد.

 

مرحله هشتم تولید و عرضه پارچهخم کردن

این مرحله حساس ترین مرحله ی کار است زیرا یک خطای کوچک می تواند یک هزار نخ تنظیم شده را به پارچه ی نهایی نرساند. در این کار دقیقا از دو طرف نخ گرفته شده و آنقدر پیچیده و خم می شود تا شکل نهایی و مطلوب را پیدا کند. دستگاه های مدرن با چک کردن های توسط لیزر این اطمینان را به کارخانه دار می دهند که نخ با دقت بالایی بافته می شود.

 

مرحله نهم تولید و عرضه پارچهبافتن

بعد از خم شدن و تنیده شدن این نخ وارد دستگاه می شود تا بافته شود. براساس طرحی که باید روی پارچه قرار بگیرد این نخ بالا و پایین می شود و در این میان یک قسمت خاص وظیفه ی اعمال طرح ها روی پارچه را دارد. امروزه تمام این کارها الکترونیکی انجام می شود و سرعت بالاتری دارد.

مرحله دهم تولید و عرضه پارچهمرحله ی آخر

مراحل نهایی برای پارچه های مختلف متفاوت است. برای پارچه های زمستانی باید در آب گرم شسته شوند و تا یک سوم از سایزشان کاهش یابد در عین حال که با یک پارچه پرتر و سنگین تر مواجه خواهیم شد. برعکس پارچه های تابستانی مورد گرمای شدید قرار می گیرند تا هرگونه پرز از روی آن ها حذف شود.

در مرحله ی نهایی این پارچه ها توسط کارشناسان مجرب تست می شوند و این کار روی میزهای بزرگ انجام می شود که در آن چشم هر گونه اشکال یا پارگی را به راحتی مشاهده می کند.

سرانجام بعد ازسپری شدن مراحل تولید ، پارچه تولید شده آماده عرضه به بازار میباشد.

 

 

 

قرن های متمادی است که بافت فرش وابسته به موادی است که در یک محل خاص یافت و به روشی سنتی آماده میشوند. عمر پشم مرینوس استرالیایی در ایران کوتاه بود و حتی رنگزاهای مصنوعی شیمیایی که در اوایل قرن چهاردهم شمسی یا بیستم میلادی به صنعت فرشبافی ایران معرفی شدند، نیز به روش سنتی مورد استفاده قرار می‌گیرند.

البته در هر ناحیه از ایران از تکنیک‌ها و رنگزاهای خاصی برای رنگرزی نخ فرش استفاده می‌شود. رنگرزی سنتی نخ فرش در ایران زمین قدمتی صدها ساله دارد، برای مثال سال‌ها پیش مردی انگلیسی در سودای آموختن رموز رنگرزی پشم و ابریشم به روش سنتی ایرانی به ایران آمد. رنگرزهای سنتی ایرانی از فراورده‌های گیاهی، حیوانی و معدنی برای تولید رنگزاها و تثبیت کننده‌های رنگ استفاده می‌کنند، تثبیت کننده عاملی است که ظرفیت الیاف را برای جذب رنگ و ثابت نگه داشتن رنگ افزایش می‌دهد.

فرآیند رنگرزی سنتی:

رنگرزی سنتی فرش به سه روش اصلی انجام میشود.

رنگرزی مستقیم:

رنگرزی مستقیم قدیمی ترین روش برای رنگ کردن الیاف است. تهیه رنگ ارغوانی از پوست ارغوانی و بنفش و بعضی روش های استفاده از رنگزای ایندیگو نمونه‌ای از رنگرزی مستقیم است.

رنگزای تثبیت کننده:

ابتدا پشم با نمک های خاصی آماده میشود تا رنگزا بتواند به الیاف پشم متصل شود و رنگزایی با رنگ نسبتا ثابت به دست بیاید. نمک های قلع، آلومینیوم، مس و آهن نمونه ای از تثبیت کننده های رنگ میباشند.نوع تثبیت کننده شدت رنگ را تعیین میکند.

رنگزای خمی:

رنگزای ایندیگو در هزاره سوم یا چهارم قبل از میلاد مسیح کشف شد و رنگ کردن با ایندیگو یا نیل مثالی از رنگرزی فرش به روش خمی است.

این روش ترکیبی از فرایند اکسایش و کاهش است. رنگ آبی نامحلول در آب گیاه ایندیگو طی فرایند تخمیر استخراج می‌شود. سپس این رنگ اکسید می‌شود تا رنگزای آبی به رنگزای زرد محلول در آب تبدیل می‌شود. رنگ در خم ریخته می‌شود و پشم داخل خم انداخته می‌شود. زمانی که رنگرز پشم را از خم بیرون می‌آورد، رنگ اکسید می‌شود و دوباره آبی نیلی (ایندیگو) نامحلول در آب به دست می‌آید. چون رنگزای آبی نیلی پیوندی شیمیایی با نخ برقرار نمی‌کند، الیاف رنگ شده، به ویژه الیاف پنبه‌ای مقاومت بالایی در برابر سایش ندارد.

رنگزاهای طبیعی:

سالها پیش رنگرزان متوجه شدند که هر چه پشم بیشتری در دیگ رنگرزی انداخته شود، رنگ ها ظریف تر میشود. استادکاران ازین نکته برای خلق رنگ های مورد نظر خود استفاده کردند. رنگ اول رنگی سیر و پررنگ است و رنگ‌های بعدی کم‌رنگ‌تر و روشن‌تر می‌شود. با در نظر گرفتن این تغییرات می‌توان فرشی دستبافت را با رنگرزی دستی تهیه کرد، این پدیده اصطلاحاً آب رگه (abrage) گفته می‌شود. در ادامه مهم‌ترین رنگزاهای طبیعی و رنگ گیاهی نخ قالی مورد استفاده در رنگرزی سنتی نخ فرش را معرفی می‌کنیم.

 

 

 

 

 

رنگرزی نخ:
نخ را میتوان به شکل کلاف و یا بوبین رنگ کرد.
رنگرزی نخ به شکل کلاف :
کافی است کلاف های نخ در حمام رنگرزی به رنگ آغشته شوند.
چندین کلاف نخ بر روی غلتکی که حرکت چرخشی دارد قرار داه شده تا به دفعات در حمام رنگرزی قرار گیرند و به رنگ آغشته شوند.
رنگرزی نخ به شکل بوبین :
نخ بر روی دوک های سوراخ دار با حداقل کشش پیچیده میشود.بوبین های نخ به شکل عمودی بر روی میل حمل بوبین مستقر شده و این مجموعه داخل اتوکلاو قرار داده میشود.
حمام رنگرزی تحت فشار و حرارت بالا جریان می یابد.گردش حمام رنگرزی داخل اتو کلاو رنگ را از سوراخ های دوک و نهایتا از قطر بوبین عبور داده تا نخ به طور یکنواخت رنگ شود.
رنگرزی توده الیاف (ماستر بچ)
از این تکنیک برای رنگرزی مواد اولیه مصنوعی و سنتتیک استفاه میشود.
در موقع تهیه مواد اولیه و قبل از عبور آن از دستگاه رشته ساز، به مواد اولیه رنگ اضافه میشود.
رنگ های به دست اومده معمولا ثبات بسیار بالایی دارند.