نوشته‌ها

بررسی ویژگی های پارچه های دستباف ایرانی از گذشته تا کنون و سیر تطور آن:

پارچه های دستباف و نساجی سنتی کشورمان ایران، از گذشته های دور تا امروز ویژگی های خاصی را داشته این ویژگی ها بعضا در دوران های مختلف دچار تحول و دگرگونی شده و طی زمانی خود را با نیاز های جامعه و مقتضیات آن مطابقت داده است.

برخی از این خصوصیات به شرح زیر است:

1)پارچه های دستباف ایرانی همواره از طرح ها و نقوش زیبا، استثنایی و اصیل که نشانگر ذوق طراحان و بافندگان پارچه بوده است، برخوردار و خلاقیت در ارایه ی طرح ها و نقوش جدید و ابتکاری از ممیز های این ((هنر_صنعت)) بوده است، لذا با بررسی پارچه های دستباف ایرانی، در می یابیم که در دوره ساسانی توجه به نقوش حیوانی یا نقوش حیوانی و گیاهی ترکیبی  و نیز قرار دادن طرح های نقوش در داخل ترسیمات دایره ای شکل و دیگر اشکال هندسی.

در صدر اسلام طرح های نباتی و کمی بعد از آن کاربرد خط کوفی در در پارچه ها مورد توجه قرار میگیرد.

در دوره سلجوقی بار دیگر طرح ها و نقوش حیوانی و گیاهی همراه با خط کوفی و نیز ترسیمات چند ضلعی، دایره و بیضی مد نظر بوده و سرانجام در دوره صفوی، نمایشی از گل و باغ و منظره به همراه جانداران و حتی طرح های مینیاتوری مورد عنایت قرار میگیرد.

2)طراحی پارچه جدا از بافت آن موضوع بسیار مهمی است که از ابتدا در نساجی سنتی ایران مورد توجه قرار گرفته است اگرچه گاه کار طراحی توسط فرد یا افراد واحدی انجام میشده اما در دوره سلجوقی و صفوی طراحی پارچه کاملا مد نظر بوده به طوری که در این دوران این فعالیت به عنوان  کار تخصصی برخی از هنرمندان محسوب میشده.

3)تنوع تولید و بافت پارچه های گوناگون برای مصارف مختلف از ویژگی های نساجی سنتی ایران بوده است.به گونه ای که نساجان کشورمان برا پاسخگویی به مصارف گوناگون، پارچه یا پارچه های خاصی را ارایه کرده اند که این مهم از دوران ایران باستان تا دوره صفویه و حتی مدتی پس از آن در دستبافی ایران مشهود بوده است.

4)کیفیت، عامل بسیار مهم، اساسی و تعیین کننده در نساجی سنتی ایران بوده است.کیفیت، موضوعی است که تنها منحصر به بافت نبوده بلکه مواد اولیه مصرفی، رنگرزی، بافت و حتی تکمیل، نقوش زیبا، اصیل و ابتکاری را نیز شامل میشده است.

5)در ((هنر­_صنعت)) نساجی سنتی ایران، همواره تحولات تکنیکی و بهره گیری از تکنیک و تکنولوژی مطرح بوده است.  

پارچه کرپ چیست :
پارچه های کرپ با ظاهر خاص و توری شکل خود نظر بانوان زیادی را به خود جلب کرده است. بدون شک در هر تولیدی پوشاک زنانه از پارچه های کرپ مخصوصا باربی برای دوخت مانتو و شلوار زنانه عمده ای از آن استفاده می شود.
در ادامه این پارچه را بیشتر مورد بررسی قرار میدهیم.

شناخت بیشتر پارچه کرپ:
پارچه کرپ می تواند از جنس هایی چون ابریشم، پشم و یا پلی استر تهیه شده باشد. این پارچه با ظاهر توری شکل، معمولا دارای حالتی مجعد و پیچ خورده می باشد.
عرض این پارچه 150 است و در رنگبندی های متفاوت بسته به کاربرد پارچه در بازار موجود است.

ویژگی ها :
کش آمدن پارچه کرپ.
بافت سوزنی شکلی دارد.
ضخامت مناسب و سبکی.

موارد مصرف :
این پارچه انواع مختلفی در طرح و جنس های گوناگون در بازار دارد و بیشتر برای لباس های مجلسی زنانه استفاده میشود.

به طور کلی برای تولید پارچه سه مرحله وجود دارد. مرحله اول در تولید پارچه تولید نخ است. در این مرحله موادی که قبلا کشت و پردازش شده است از فیبر خام به نخ تبدیل می‌شود. این امر از طریق فرآیندی به نام نخ‌ریسی الیاف انجام می‌شود. نخ‌ریسی ممکن است به صورت دستی انجام شود. اما این کار بسیار طاقت‌فرسا و وقت‌گیر است. امروزه، فرآیند نخ‌ریسی بیشتر به وسیله چرخ ریسندگی انجام می‌شود. فیبرها در امتداد چرحها رانده می‌شوند و همانطور که ریسیده می‌شوند به دور یک وسیله سیلندری که ماسوره نامیده می‌شود جمع‌آوری می‌شود. ماسوره فیبرهای ریسیده شده را نگهداری می‌کنند، که رشته بلند نخ متصل شده است. در مرحله بعدی، ماسوره‌ها به ماشین دیگری منتقل می‌شوند جایی که نخ به سفر خود برای پارچه شدن ادامه می‌دهد.

بعد از اینکه مواد خام به نخ تبدیل شدند، آنها برای مرحله بعدی فرآیند تولید آماده می‌شوند، یعنی نخهای جدا به یکدیگر متصل می‌شوند تا پارچه شکل گیرد. فرآیند اتصال نخها با یگدیگر بافت نامیده می‌شود. بافندگی در یک ماشینی انجام می‌شود که ماشین نساجی نامیده می‌شود و به دو گروه نخ احتیاج دارد. اولین گروه تار نامیده می‌شود و دومین گروه پود نامیده می‌ریزد. ماشین نساجی توسط یک کامپیوتر کنترل می‌شود که به پود این اجازه را می‌دهد تا بداند چگونه بافته شود.

بعد از اینکه پارچه بافته شد، از ماشین نساجی جدا می‌شود و وارد مرحله آخر یعنی پردازش می‌شود. پارچه هنگامی که از دستگاه جدا می‌شود یک ورقه صاف سفید رنگ است. بدون رنگ است و پر از ناخالصی است و تکه‌پاره‌ها و تکه‌های ریز دانه است. قبل از اینکه تبدیل به پارچه قابل استفاده شود باید تمیز شود. در ابتدا به وسیله آب اکسیژنه تمیز می‌شود تا رنگ اصلی پارچه تمیز شود. سپس به وسیله مواد شیمیایی مختلفی چربی و سایر اجزا که به طور طبیعی به فیبر می‌چسبند از روی آن برداشته می‌شوند. نهایتا پارچه برای انتقال به کارخانه پارچه و لباس آماده می‌شود.

انتظارات عمومی از پارچه ها :

بسته به نوع کاربرد پارچه انتظارات از آن ها نیز متفاوت است . برای مثال در لباس شب : ریزش ، براق بودن، آهار ، شکل گیری مناسب و یا در ملحفه ها : خنک ، لطیف ، ثبات رنگی ، ثبات شستشویی ، جذب آب کم ، چروک پذیری کم ، مقاومت در برابر سایش و …
برای هر لباس ابتدا باید ویژگی های لباس را در نظر گرفت و سپس پارچه را انتخاب کرد .
مورد دیگر در انتخاب پارچه بحث دوخت پارچه است که باید خصوصیات پارچه را در نظر گرفت که از لحاظ برش و دوخت و راحت است یا خیر .
الف . راحتی : یکی از فاکتورهای مهم در پارچه ها راحتی آن هاست .
• راحتی فیزیولوژیکی : احساسی است که سطح بدن از تماس با پارچه احساس می کند . مثل نرمی ، زبری ، لطافت ، انعطاف ، الکتریسیته ساکن ، سختی یا شق و رق ایستادن پارچه .
• راحتی روانی : مهم ترین اصل در راحتی بحث راحتی روانیست که سایر موارد در زیر مجموعه آن قرار خواهند گرفت چرا که اگر به هر دلیلی در لباس راحت نباشیم ناراحتی روانی ایجاد می کند . راحتی روانی یعنی فکر شما از پوشیدن آن لباس راحت باشد . این راحتی می تواند جنبه ظاهری داشته باشد و یا در بحث مد ، رنگ ، تناسب لباس با فضا و … مد نظر باشد .
• راحتی گرمایی
1. انتقال رطوبت یا بخار آب : این مورد بسته به عوال زیر می باشد :
نوع الیاف : الیاف طبیعی نسبت به الیاف مصنوعی آب دوست تر هستند .
نوع بافت
تراکم بافت : تراکم بافت میزان در هم رفتگی نخ های تار و پود است . هر چه نخ های تار و پود بیشتر با هم درگیر شوند تراکم بافت بالاتر است و هر چه تراکم بافت بالاتر باشد پارچه ها سنگین تر و ضخیم تر هستند .
همیشه انتقال رطوبت مورد نیاز است . در برخی لباس های کار ، بارانی ها ، غواصی ، نظامی ، فضانوردی و … جذب رطوبت مورد نیاز نیست . بسته به نیاز و کاربرد پارچه هر یک از فاکتورهای فوق متغیر هستند . به همین دلیل مهم ترین عامل در انتخاب پارچه این است که پارچه را برای چه مصرفی می خواهیم .

2. نفوذ پذیری هوا :این مورد نیز مانند انتقال رطوبت است که بسته به مورد مصرف پارچه متغیر و متفاوت است . در برخی موارد این مورد نیاز است و در برخی موارد نیاز نیست مثل پارچه های چتر نجات ، بالن ، بادگیر ها و …نفوذپذیری هوا همان جریان هوای عبوریست که بستگی به عواملی همچون تراکم بافت ، جنس الیاف ، ساختار نخ ( نمره نخ ) ، تکمیل پارچه و … دارد .
ب . خمش یا ریزش پارچه : انعطاف پذیری ، آویزش یا Drape
پ . خاصیت برشی پارچه : قابلیت تغییر شکل سه بعدی داشته باشد و در عین حال برگشت پذیر نیز باشد . حرکت نخ های تار و پود در کنار هم یا تغییر فرم سه بعدی پارچه و برگشت پذیری به حالت اول خاصیت برشی پارچه را تعریف می کند . اگر پارچه خاصیت برشی مناسب نداشته باشد نمی تواند لباس مورد نظر را ایجاد کند . میزان چروک پذیری پارچه نیز زیر مجموعه خاصیت برشی پارچه است که در الیاف طبیعی چروک پذیری بسیار بالاست برای مثال در ابریشم .
ت . خاصیت کششی پارچه : بدان معناست که پارچه در راستای تار و پود از استحکام کافی برخوردار باشد . اصولاً ثبات پارچه ها در راستای ۴۵ درجه از همه کمتر و در راستای تار استحکام بیشتری دارد و این امر در پارچه های تاری – پودی است ولی پارچه های تریکو متفاوت هستند و در هر جهت حالت کشسانی دارند .
ث . ثبات ابعادی پارچه :ثبات ابعادی از دو جنبه قابل بررسی است :
– ثبات ابعادی در برابر شستشو ( آب رفت پارچه )
– ثبات ابعادی خود پارچه : پارچه های کم تراکم ثبات ابعادی خوبی ندارند و باید چنین پارچه هایی را با هم ترکیب کرد و پارچه های ترکیب شده نیز باید خصوصیات مشابهی داشته باشند .
ج . ثبات رنگی در برابر شستشو ، نور آفتاب
چ . خاصیت خمشی پارچه : جا انداختن و برگشت پذیری مجدد آن ها پس از شستشو.
پایان.