نوشته‌ها

 

رنگرزی سنتی با وجود تفاوت های که در مناطق مختلف وجود دارد، دارای فرمول مشخصی است. ابریشم یا پشمی که با مواد گیاهی رنگرزی میشود دارای نوعی جذابیت و زیبایی است که به مرور زمان در اثر استفاده و یا قرار گرفتن در معرض نور نه تنها از ارزش آن کاسته نمیشود، بلکه به ثبات و درخشندگی آن افزوده میشود.

این رنگزاها همانطور که از نامشان مشخص است ریشه ی طبیعی داشته و با توجه به منبع استخراج آنها در سه گروه زیر تقسیم بندی میشود:

  1. مواد رنگزای به دست آمده از گیاهان مثل نیل، روناس و غیره
  2. مواد رنگزای به دست آمده از حیوانات مثل قرمز دانه وصدف ارغوان
  3. مواد رنگزای به دست آمده از مواد معدنی مثل خاک رس

 

مکانیزم جذب و نگهداری مواد رنگزای طبیعی توسط لیف:

در استفاده از رنگینه های طبیعی از آنجایی که در این رنگینه ها گروه های فعال جهت تشکیل پیوند با لیف در هنگام رنگرزی کالای پشمی یا ابریشمی یا وجود ندارد و یا اثرشان کم است، در بیشتر مواقع برای جذب بهتر و یا تثبیت بهتر رنگینه نیاز به یک ماده واسط میباشد که اصطلاحا به آن داندانه میگویند.

یک داندانه در واقع یک فلز با ظرفیت حداقل 2 میباشد که نقشه مهمی را بین پیوند شیمیایی بین رنگینه و لیف ایفا میکند.

از ترکیبات مهمی که به عنوان داندانه استفاده میشود میتوان سولفات مضاعف پتاسیم و آلومینیوم، سولفات آهن، سولفات مس، کلرید قلع و دی کرومات پتاسیم را نام برد.

برحسب تقدم و تاخر عمل رنگرزی و عمل داندانه دادن رنگرزی به سه روش زیر انجام میشود.

  1. اول رنگرزی بعد داندانه دادن.
  2. اول عمل داندانه دادن بعد رنگرزی.
  3. رنگرزی و داندانه دادن همراه باهم.

 

مراحل رنگرزی طبیعی:

  1. خیساندن کلاف
  2. داندانه کردن پشم
  3. رنگرزی
  4. ثبات رنگ

 

  

 

 

رنگرزی البسه شامل رنگرزی تی شرت، جین، پیرهن و … میباشد.

که تفاوت آن با روش های متداول که لباس از پارچه تهیه میشود این است که رنگرزی به صورت فشن با افکت های گوناگون انجام میشود.

که اکثر این لباس ها از جنس پنبه هستند، اگرچه الیاف دیگری مثل پلی استر هم به مقدار جزئی وجود دارد. در واقع برای بالا بردن ارزش افزوده لباس و طراحی فشن این کار را انجام میدهند.

رنگرزی لباس در سال های اخیر ارزش و محبوبیت بالایی پیدا کرده است و این روند در آینده نیز ادامه خواهد داشت.

به طور سنتی لباس از پارچه ای که از قبل رنگرزی شده است برش و دوخت میشود. مزیت رنگرزی لباس در این است که، امکان تولید البسه در تیراژ پایین با رنگ های خاص وجود دارد. اشکال عمده این روش در این است که در بازار پویای امروز همواره باید تنوع زیادی از سبک ها و رنگ های مختلف را به همراه داشته باشد که این نیز خود یک نوع ریسک است.

دو نوع ماشین آلات هستند که به طور معمول برای رنگرزی لباس استفاده میشود، rotary drums  برای رنگرزی البسه مناسب تر میباشند زیرا راه اندازی آن راحت تر میباشد. ماشن paddle machine  میزان ال جی بالاتری نیاز دارد که از لحاظ اقتصادی مقرون به صرفه نیست و نیز تکرار پذیری شید را پایین می آورد.

ماشین آلات رنگرزی لباس:

1)raddle dyeing machin

این دستگاه شبیه به یک قاشق میباشد و لباس ها داخل حمام رنگرزی ریخته میشوند و سپس توسط یک چرخ پرده دار که در حال چرخش میباشد لباس ها از داخل محلول رنگرزی به بیرون و نیز برعکس جا به جا میشوند. این پروسه خیلی آرام انجام میشود و لباس ها ساییده نمیشوند.

این نوع ماشین ها از یک منحنی خمیده تشکیل شده است که کالا و محلول رنگرزی در داخل آن قرار گرفته است. کالا با چرخش پره جا به جا میشود که این پروسه در پهنای عرض ماشین ادامه دارد.

 

2) rotary drum dyeing machin

مکانیزم ماشین به این صورت است که محلول رنگرزی ثابت است و کالا در حال چرخش میباشد. این دستگاه از درام استوانه ای مشبک تشکیل شده است که در داخل یک مخزن بزرگتر به آرامی میچرخد. درام داخلی برای اطمینان از چرخش کالا با چرخش درام به یک سری محفظه هایی تقسیم شده است و مخزن بیرونی مقدار حجم مورد نیاز حمام رنگرزی را ثابت نگه میدارد.

 

3) tumbler dyeing machine

این ماشین برای رنگرزی لباس های کوچک و یا بافت شل استفاده میشود. طراحی هوشمندانه این ماشین آلات آنها را شبیه به ماشین های شستشوی جهانی کرده است. مکانیزم عملکرد این نوع ماشین بدین صورت است که لباس داخل تانک های مشبک بارگیری میشود که این حول یک شفت افقی که در پشت درام ثابت شده است میچرخد. عملکرد قوی مکانیلی این ماشین باعث افزایش آب رفتگی و یا افزایش حجم کالا میشود که این امر شاید برای بعضی از کالا ها مطلوب باشد.

 

4) toroid dyeing machine

در این ماشین لباس ها در یک مسیر حلقوی شکل به کمک یک پروانه که در زیر کف مخزن رنگرزی قرار گرفته است سیر کوله میشوند.

حرکت کالا کاملا وابسته به پمپاژ مایع میباشد.

 

5) the gyrobox

این ماشین از یک چرخ بزرگ تشکیل شده است که آن به 12 محفظه تقسیم شده است که کالا در این بخش ها قرار میگیرد. این دستگاه تمام اتوماتیک است و قسمت بارگذاری کالا کاملا انعطاف پذیر است.

 

6) modifid pegg toroid whiteley garment dyeing machin

این ماشین بهبود یافته ماشین toroid  میباشد که ویژگی های اصلی آن عبارتند از: عملکرد بهتر و طراحی ساده تر، تمام اتوماتیک حتی تا قسمت تخیلیه آب، برای رنگرزی در شرایط اتمسفری و تحت فشار مناسب میباشد.

 

رنگرزی یا صباغی:

رنگرزی یا صباغی به فرآیندی میگویند که در طی آن کالا های نساجی مثل الیاف، نخ، پارچه یا پوشاک در محلولی که شامل مواد رنگزا و مواد شیمیایی میباشد، رنگ آمیزی شود و ملکول های رنگ، با دوامی نسبی با مولکول‌های کالای نساجی، پیوند محکمی برقرار نمایند. به عبارت دیگر رنگرزی مهارتی‌است که طی آن ماده رنگزا در درجهٔ حرارت هدایت شده و زمان مشخص، داخل الیاف یا کالای منسوج (بافته شده) نفوذ کرده و آن را رنگ می‌کند. در رنگرزی، مادهٔ رنگزا به‌طور کلی، به همه مواد طبیعی یا شیمیایی که قابلیت رنگرزی الیاف یا منسوجات را دارند اطلاق می‌شود. رنگ کالای رنگرزی شده نباید به آسانی در اثر شستشو یا در برابر نور از بین برود. رنگرزی و چاپ دو روش رنگ کردن پارچه هستند که تفاوت‌های اساسی با یکدیگر دارند.

رنگرزی سنتی و رنگرزی صنعتی دو روش متداول رنگرزی می‌باشند. کاربری رنگرزی سنتی با نوین شدن صنعت نساجی  رفته رفته کاهش پیدا کرده‌است  از نقاشی‌های روی دیواره‌های مقبره‌های مصر باستان چنین استنتاج می‌شود که از بیش از ۳۰۰۰ سال قبل از میلاد مصری‌ها حصیرهای رنگی می‌ساخته‌اند. رنگرزی در ایران سابقهٔ کهنی دارد. کارگاه قالی‌بافی شاهان هخامنشی در شهر سارد و نوشته‌هایی دربارهٔ قالی ارغوانی رنگ روی آرامگاه کوروش گواه این مدعا است.

در فرایند رنگرزی چهار عامل نقش اصلی را بازی می‌کنند که عبارتند از: مواد رنگزا، کالای رنگرزی، مواد شیمیایی کمکی و ماشین های رنگرزی.

مواد رنگزایی که در رنگرزی استفاده می‌شوند ممکن است منبع طبیعی یا مصنوعی داشته باشند. رنگرزی با چاپ کلاقه ای، گره ای و کاتازوم سه سبک مختلف رنگرزی از لحاظ نحوهٔ ایجاد نقوش گوناگون بر روی پارچه، می‌باشند.

در رنگرزی سنتی ابزاری نظیر ظرف (پاتیل)، دماسنج، همزن و ظروف شیشه‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرد. همچنین نمک‌های فلزی مثل انواع زاج، مواد قلیایی مثل آمونیاک و ماده اصلی یعنی آب که محیط رنگرزی را تشکیل می‌دهد، در فرایند رنگرزی سنتی کاربرد گسترده‌ای دارند.

ماشین‌های رنگرزی نخستین از وسایل بسیار ساده‌ای تشکیل می‌شدند ولی به مرور زمان پیشرفت‌های قابل ملاحظه‌ای در این صنعت به وجود آمد و برای رنگرزی، ماشین‌های مدرن و خودکار ساخته شدند.

رنگرزی شیوه‌های متفاوتی دارد که می‌توان از رنگرزی گره‌ای، کاتازوم و چاپ کلاقه‌ای نام برد.

بررسی تأثیرات فرایند رنگرزی بر روی محیط زیست در همهٔ کشورها و کل کره زمین بسیار حائز اهمیت است. بسیاری از کشورهای در حال توسعه مقررات خاصی در زمینه نوع رنگ‌های مصرفی، روش‌های گوناگون آن و دفع پساب‌های حاصل، تدوین نکرده‌اند.