نوشته‌ها

مواد رنگزای راکتیو  جزء مواد رنگزای پودری محلول در آب با درخشندگی و ثبات زیاد میباشند که به کمک نمک و قلیا جذب کالای پنبه ای میگردند.

نمک باعث جذب مواد رنگزا بر روی کالا و قلیا باعث اتصال کووالانسی قوی ملکول رنگزا با الیاف میگردد  و همین امر باعث افزایش ثبات شستشویی

آن شده است.

مواد رنگزای راکتیو به دو دسته راکتیو سرد و راکتیو گرم تقسیم میشوند.

مواد رنگزای راکتیو  نوع سرد دارای فعالیت شیمیایی و واکنش پذیری بالایی میباشند و در دمای حدودا 20 تا 35 درجه سانتی گراد به کار میروند.

مواد رنگزای راکتیو گرم دارای فعالیت شیمیایی و واکنش پذیری کمتری میباشند و در دمای 40 تا 80 درجه سانتی گرا به کار میروند.

مواد رنگزای راکتیو  طی سه مرحله رمق کشی، تثبیت و شستشو روی کالای پنبه ای عمل میگردند.

در مرحله رمق کشی یک اتصال فیزیکی یا نزدیکی بین ماده رنگزا و کالای نساجی صورت میگیرد. در مرحله تثبیت با ایجاد یک محلول قلیایی مناسب و استفاده از آن، اتصال فیزیکی بین ملکول های رنگزا و کالای نساجی به اتصال شیمیایی قوی تبدیل میشود.و در مرحله آخر طی یک عملیات شستشویی و صابونی کردن کالا در چند مرحله، رنگزاهایی که پیوند نداده باشند از کالا جدا میشوند.     

رنگرزی یا صباغی:

رنگرزی یا صباغی به فرآیندی میگویند که در طی آن کالا های نساجی مثل الیاف، نخ، پارچه یا پوشاک در محلولی که شامل مواد رنگزا و مواد شیمیایی میباشد، رنگ آمیزی شود و ملکول های رنگ، با دوامی نسبی با مولکول‌های کالای نساجی، پیوند محکمی برقرار نمایند. به عبارت دیگر رنگرزی مهارتی‌است که طی آن ماده رنگزا در درجهٔ حرارت هدایت شده و زمان مشخص، داخل الیاف یا کالای منسوج (بافته شده) نفوذ کرده و آن را رنگ می‌کند. در رنگرزی، مادهٔ رنگزا به‌طور کلی، به همه مواد طبیعی یا شیمیایی که قابلیت رنگرزی الیاف یا منسوجات را دارند اطلاق می‌شود. رنگ کالای رنگرزی شده نباید به آسانی در اثر شستشو یا در برابر نور از بین برود. رنگرزی و چاپ دو روش رنگ کردن پارچه هستند که تفاوت‌های اساسی با یکدیگر دارند.

رنگرزی سنتی و رنگرزی صنعتی دو روش متداول رنگرزی می‌باشند. کاربری رنگرزی سنتی با نوین شدن صنعت نساجی  رفته رفته کاهش پیدا کرده‌است  از نقاشی‌های روی دیواره‌های مقبره‌های مصر باستان چنین استنتاج می‌شود که از بیش از ۳۰۰۰ سال قبل از میلاد مصری‌ها حصیرهای رنگی می‌ساخته‌اند. رنگرزی در ایران سابقهٔ کهنی دارد. کارگاه قالی‌بافی شاهان هخامنشی در شهر سارد و نوشته‌هایی دربارهٔ قالی ارغوانی رنگ روی آرامگاه کوروش گواه این مدعا است.

در فرایند رنگرزی چهار عامل نقش اصلی را بازی می‌کنند که عبارتند از: مواد رنگزا، کالای رنگرزی، مواد شیمیایی کمکی و ماشین های رنگرزی.

مواد رنگزایی که در رنگرزی استفاده می‌شوند ممکن است منبع طبیعی یا مصنوعی داشته باشند. رنگرزی با چاپ کلاقه ای، گره ای و کاتازوم سه سبک مختلف رنگرزی از لحاظ نحوهٔ ایجاد نقوش گوناگون بر روی پارچه، می‌باشند.

در رنگرزی سنتی ابزاری نظیر ظرف (پاتیل)، دماسنج، همزن و ظروف شیشه‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرد. همچنین نمک‌های فلزی مثل انواع زاج، مواد قلیایی مثل آمونیاک و ماده اصلی یعنی آب که محیط رنگرزی را تشکیل می‌دهد، در فرایند رنگرزی سنتی کاربرد گسترده‌ای دارند.

ماشین‌های رنگرزی نخستین از وسایل بسیار ساده‌ای تشکیل می‌شدند ولی به مرور زمان پیشرفت‌های قابل ملاحظه‌ای در این صنعت به وجود آمد و برای رنگرزی، ماشین‌های مدرن و خودکار ساخته شدند.

رنگرزی شیوه‌های متفاوتی دارد که می‌توان از رنگرزی گره‌ای، کاتازوم و چاپ کلاقه‌ای نام برد.

بررسی تأثیرات فرایند رنگرزی بر روی محیط زیست در همهٔ کشورها و کل کره زمین بسیار حائز اهمیت است. بسیاری از کشورهای در حال توسعه مقررات خاصی در زمینه نوع رنگ‌های مصرفی، روش‌های گوناگون آن و دفع پساب‌های حاصل، تدوین نکرده‌اند.

طبقه بندی رنگینه ها:
انواع رنگینه ها به دو گروه عمده طبیعی و سنتتیک(شیمیایی)تقسیم میشوند.
ده ها رنگینه طبیعی و چندین هزار رنگینه سنتتیک برای تولیدات صنعتی وجود دارد.
رنگینه ها به دو دسته قابل حل و غیر قابل حل در آب تقسیم میشوند.
1)رنگینه های قابل حل در آب
_ رنگینه های اسیدی:
رنگرزی با این رنگینه ها در محیط اسیدی انجام میشود.رنگینه های اسیدی برای رنگرزی الیاف حیوانی (پشم و ابریشم) و الیاف شیمیایی (پلی آمید) استفاده میشوند.
_ رنگینه های مستقیم:
این رنگینه ها تنها به طور فیزیکی ونه شیمیایی جذب الیاف میشوند.
در رنگرزی الیاف سلولزی مانند پنبه، کتان و الیاف حیوانی مانند پشم و ابریشم مورد استفاده قرار میگیرند.
_ رنگینه های فلز دار یا کرومی:
این رنگینه ها از داندانه استفاده میکنند.
داندانه ترکیبی است شیمیایی که بین لیف و رنگ اتصال ایجاد میکند.
داندانه بر پایه نمک های فلزی است.این نوع رنگ در رنگرزی پشم و ابریشم مورد استفاده قرار میگیرد.
_ رنگینه های بازیک یا کاتیونیک:
این رنگینه ها از قلیا به دست می آیند.
این رنگینه ها مستقیما، پشم و ابریشم و الیاف اکریلیک را رنگ میکنند.
_ رنگینه های راکتیو:
این رنگینه ها به دلیل ایجاد پیوند های شیمیایی با الیاف اینگونه نامیده میشوند.
دامنه شید رنگ بسیار وسیع است و در برابر مواد شیمیایی به جز کلر ثبات بسیارخوبی دارند.
اغلب در رنکرزی مواد اولیه ی سلولزی مثل پنبه و کتان مورد استفاده قرار میگیرد.
_ رنگینه های خمی:
در محیط احیا حل میشوند که خم نامیده میشوند.
در رنگرزی مواد اولیه سلولزی کاربرد دارند و ثبات رنگ در مقابل مواد شیمیایی، حتی کلر بسیار خوب است.
2)رنگینه های غیرقابل حل در آب
_ رنگینه های دیسپرس:
در آب حل نمیشوند ولی به کمک مواد مخصوص (دیسپرس کننده) در آب به صورت دیسپرس یا معلق ظاهر میشوند.
این رنگینه ها در رنگرزی الیاف سنتتیک، استات و تری استات مورد استفاده قرار میگیرند.
_ رنگدانه های پیگمنتی:
عناصر بسیار کوچک رنگی غیر قابل حل در آب هستند که با رزین یا بیندر مخلوط شده و بر روی لیف قرار داده میشوند از آنها برای الیاف مصنوعی و سنتتیک استفاده میشود.رنگ های به دست آمده در برابر سایش بسیار حساس هستند.