نوشته‌ها

منظور از تکمیل در نساجی، مجموعه عملیات و مراحل انجام شده بر روی فرآورده نساجی با هدف بالا بردن کیفیت و مرغوبیت آن میباشد. در تولید فرآورده های نساجی، تکمیل به تمام مراحلی گفته میشود که نخ، پارچه و منسوجات کشباف طی میکنند تا ظاهری بهتر، کارایی بی نقص و زیر دستی لطیف و مناسب داشته باشند.

در صنعت نساجی و پوشاک، تکمیل بر روی پارچه به منظور افزایش درخشندگی، نرمی، زیبایی، ثبات دائمی، اتو پذیری، تغییر کاربری، آبرفت گیری و نظایر آن صورت میگیرد.

همچنین در بعضی موارد مقاوم سازی پارچه در برابر آتش، آب و برخی حشراتی از دیگر اهداف کالای نساجی است. تکمیل کالای نساجی در مراحل مختلف کالای نساجی انجام میشود، این مراحل ممکن است پس از بافندگی پارچه و یا پس از رنگرزی و چاپ رخ دهد، به همین منظور تکمیل کالای نساجی توسط مهندسین این صنعت در تقسیم‌بندی‌های مختلفی تعریف می شود   .

 به طور کلی نوع تکمیل بر روی منسوجات وابسته به مورد مصرف آنهاست.

در عملیات تکمیل، پارچه تحت اعمال شیمیایی و مکانیکی قرار می‌گیرد و علاوه بر این که ارزش تجاری آن بالاتر می‌رود، مشتری پسندتر نیز می‌شود. پارچه‌ها با توجه به نوع و جنس‌شان، از عملیات خاص تکمیلی برخوردار می‌باشند. پارچه‌های با جنس الیاف گیاهی، حیوانی و یا مصنوعی هر کدام عملیات تکمیلی خاص خود را می‌طلبند .

روش‌های تکمیل به سه دسته کلی تقسیم می‌شود:

الف) روش های فیزیکی

ب ) روش های شیمیایی

ج ) روش های شیمیایی و فیزیکی

انواع تکمیل نیز به سه دسته تقسیم می‌شود

۱ ) تکمیل موقت یا ناپایدار مانند اتو زدن و نرم کردن

۲ ) تکمیل دائم مانند نمدی کردن و خارزدن

۳ )تکمیل ثابت مانند پلیمریزه کردن منومری در سطح کالا

 

 

    

پوشاک تهیه شده از الیاف طبیعی ضمن حفاظت از محیط زیست، احساس راحتی و آرامش را برای فرد به همراه دارند. البسه تهیه شده از مواد طبیعی مانند پشم و پنبه علاوه بر حفظ بهداشت فردی از حیث وزن بسیار سبک هستند.

 چروک‌پذیری البسه ساخته شده از مواد طبیعی از مواردی است که مصرف کنندگان عموماً از آن گله‌ مند هستند؛ اما با توجه به ویژگی‌های این مواد در برابر دمای بدن و حرارت محیط اطراف و همچنین تاثیر آن‌ها در حفظ بهداشت فردی، استفاده از این پوشاک را که بهای بیشتری نسبت به کالای ترکیبی دارد ترجیح می‌دهند.
پارچه طبیعی ویژگی‌ها، کیفیت و مزایای منحصر به خود را داراست و جهت حفظ کیفیت اولیه البسه تولید شده از این الیاف، آگاهی از روش‌های نگهداری بسیار مهم است.

الیاف طبیعی مانند دیگر عناصر طبیعت دارای حیات هستند و در شرایط مختلف از خود رفتارهای متفاوتی نشان می‌دهند. این الیاف هنگام سرما منقبض شده و مانع عبور جریان هوا از میان مولکول‌های خود می‌شوند، بدین ترتیب گرما ایجاد می‌شود. همین الیاف خاصیت خنکی هم دارند؛ زیرا هنگام گرما منبسط می‌شوند که باعث عبور جریان هوا از میان مولکول‌های آن می‌شود. این الیاف به دلیل داشتن حیات مانند دیگر اجزای طبیعت نیاز به استراحت دارند و باید بین پوشیدن آن‌ها فاصله انداخت تا به حالت طبیعی اولیه بازگردند. در نهایت، لباس تهیه شده از مواد طبیعی مانند گلی زیباست. چنانچه به درستی از آن نگهداری شود، هر بار از دیدن آن لذت خواهید برد ولی اگر به آن توجه نشود، پژمرده خواهد شد.

 

پلی استر به همراه نایلون و ریون، به عنوان اولین موادی هستند که بخش عمده ای از مصرف مواد اولیه در بازار صنعت نساجی را که ده ها هزار سال الیاف طبیعی را در اختیار داشتند، تغییر دادند.

به تدریج تولید جهانی پلی استر از نایلون سبقت گرف و اکنون حدود 75% مصرف الیاف صنعتی را تشکیل میدهد.

پلی استر دارای چند ویژکی است که آن را نسبت به نایلون ارجحیت میبخشد:

_ نرم تر و پر تر است.

_ قابلیت سازگاری در ترکیب با پنبه و پشم، حساسیت کمتر نسبت به رطوبت که منجر به سهولت نگهداری و شستشوی آن میشود.

_ زاویه چروک تقریبا صفر است که باعث مقاومت سایش بهتر برای برخی از مصارف صنعتی است.

تهیه الیاف پلی استر:

واکنش پلی استر از نظر شیمی آلی به این گونه است

آب + استر-الکل + اسید

خواص فیزیکی:

الیاف پلی استر دارای سطحی صاف و بدون دندانه با سطح مقطع گرد است. این الیاف به تمام اشکال لیفی به صورت های مداوم و بریده، براق، نیمه براق و مات تهیه میشود.

اثر حرارت:

الیاف پلی استر مقاومت زیادی در برابر حرارت دارند. این الیاف در حرارت 230 الی 240 درجه سانتی گراد حالت چسبندگی پیدا میکنند و در حرارت 260 درجه سانتی گراد ذوب میشوند.

حرارت مطمئن برای اتو کردن منسوجات پلی استر 200 درجه سانتی گراد میباشد.

اثر رطوبت:

خاصیت جذب رطوبت الیاف پلی استر خیلی کمتر از الیاف نایلون و اغلب نساجی است. در نتیجه ازدیاد طول تا حد پارگی در حالت خیس و خشک یکسان است.

اثر نور:

پلی استر نیز مکانند بسیاری از الیاف وقتی یک مدت زمانی در معرض نور خورشید  قرار بگیرد، مقاومت خود را تا حدودی از دست میدهد اما نسبت به الیاف دیگر، مقاومتش در پشت شیشه بیشتر است بنابراین برای مصارفی نظیر پرده مناسب است.

خواص الکتریکی:

جذب رطوبت کم این الیاف سبب جمع شدن الکتریسیته ساکن روی این الیاف شده و در نتیجه منسوجات تهیه شده از الیاف پلی استر، خاک و کثافت هوا را به راحتی در خود جذب میکنند که البته این عیب را میتوان با به کار بردن مواد ضد الکتریسیته در فرآیند تکمیل رفع کرد.

خاصیت چروک ناپذیری:

الیاف پلی استر به دلیل داشتن خاصیت الاستیسیته مقاومت بالایی در برابر چروک پذیری دارد.

موارد استفاده: این الیاف به دلیل خواص خوبی که دارد، برای تهیه انواع الیاف مناسب میباشد. از فلامنت آن برای تهیه نوعی پارچه حریر، از الیاف کوتاه آن برای پر کننده بالش، پارچه صافی، کت نوزاد، ربدشامبر و… استفاده میشود. از مخلوط الیاف کوتاه آن با پشم پارچه پشمی و فاستونی تهیه میشود. از مخلوط آن با پنبه یا ویسکوز برای تهیه جوراب ساق بلند، لباس کار، بارانی، لباس ورزشی و… استفاده میشود.

 

این الیاف منشا حیوانی دارند و ماده اصلی تشکیل دهنده آنها پروتئین است. الیاف حیوانی به دو دسته ی الیاف مویی و الیاف ابریشمی تقسیم میشوند.

الیاف مویی از پوشش پوست بعضی از حیوانات تهیه میشوند و بر حسب کلفتی و نازکی، آنها را میتوان به سه دسته تقسیم کرد:

مو مانند موی یال و دم اسب، موی بز.

پشم مانند پشم انواع گوسفند.

کرک مانند کرک شتر، بز و کرک خرگوش.

الیاف ابریشم که از الیاف حیوانی است، به وسیله کرم ابریشم تولید میشود و طول الیاف ابریشم به بیش از یک کیلومتر میرسد. الیاف ابریشم از ترشحات دو حفره نزدیک به دهان کرم ابریشم به دست می آیند. این الیاف بسیار گران قیمت است و تنها لیف یکسره طبیعی(فیلامنت) محسوب میشود.

 پرمصرف ترین الیاف حیوانی پشم گوسفند و ابریشم است.

 

الیاف گیاهی (سلولوزی):

یکی از مهمترین منشأ الیاف نساجی گیاهان میباشند که الیاف گیاهی نیز از انواع گیاهان گرفته میشوند.این الیاف از مهمترین الیاف مورد استفاده در صنعت نساجی به ویژه تولید البسه و پوشاک میباشند.

سلولز که یک پلیمر طبیعی است و ماده اصلی تشکیل دهنده گیاهان است، به عنوان ماده اولیه این الیاف به حساب می آید.

سلولوز ماده اولیه ی این الیاف است، این دست از الیاف به صورت لیف و کرک در قسمت های مختلف گیاه یافت میشوند.الیاف گیاهی را بر حسب این که از کدام قسمت گیاه و به چه صورت به دست می آید را به دو دسته کلی تقسیم میکنند:

  • الیاف جدا: الیافی هستند که به صورت کرک روی دانه یا میوه گیاه میرویند. مانند پنبه و نارگیل که پنبه الیاف دانه ای و نارگیل الیاف میوه ای است.
  • الیاف دسته ای: الیافی هستند که به صورت دسته ای در ساقه و برگ برخی از گیاهان یافت میشوند. کتان و کنف جز الیاف دسته ای هستند که از ساقه برخی از گیاهان یافت میشوند.